Dywan z bordiurą, szachownica, płytki z Mettlach, oktagony i lastriko. Jak przenieść motywy z XIX-wiecznych posadzek do współczesnego projektu?
W części 1 cyklu nauczyliśmy się czytać płytkę historyczną jak zapis epoki. Teraz pora na praktykę projektową. Posadzki opisane przez dr Agnieszkę Partridge w książce „Potęga ornamentu” to gotowa biblioteka wzorów dla dzisiejszego wnętrza.
Dlaczego płytka historyczna to coś innego niż „ładny wzór”?
Bo działa jako część całości. Konserwatorzy mówią o gesamtkunstwerk: posadzka, lamperia, balustrada i obramienia drzwi tworzą jeden spójny mieszczański wystrój wnętrza. Wymiana sieni na gres 60×60 nie jest więc „odświeżeniem”, tylko wyrwaniem jednej strony z książki.
Dla profesjonalisty liczą się też konkrety:
- Technologia: płytki kamionkowe barwione w masie nie tracą koloru przy ścieraniu, bo wzór przechodzi przez całą grubość.
- Geometria: układ pól, bordiur i rozet ma swoją logikę i rytm, a współczesne formaty jej nie oddają.
- Wartość: zachowany lub wiernie odtworzony detal podnosi prestiż budynku i jego atrakcyjność dla najemców czy gości hotelowych.
Potęga ornamentu. Co z krakowskich posadzek przenieść do dzisiejszego wnętrza?
XIX- i XX-wieczne posadzki opisywane przez dr Partridge w „Potędze ornamentu” to gotowa biblioteka wzorów dla współczesnego projektanta. Oto cztery motywy, które najłatwiej przenieść do nowej aranżacji.
1. Posadzka jak perski dywan
W sieniach zamożnych kamienic i w kościele Reformatów płytki układano jak kobierzec: gęsty motyw w środku, ozdobna bordiura wokół i jednolity margines przy ścianach.
Dziś: to idealny układ do wąskiego przedpokoju, korytarza czy łazienki. Bordiura porządkuje przestrzeń, zastępuje dywan i daje efekt klasycznego holu.
2. Płytki z Mettlach i układy geometryczne
Najbardziej pożądane były płytki Villeroy & Boch z Mettlach, obecne m.in. w pałacyku Emeryka Hutten-Czapskiego, oraz płytki wiedeńskie.
| Motyw | Historycznie | Dziś |
|---|---|---|
| Płytki kamionkowe (Mettlacher Platten) | Prasowane z gliny barwionej w masie, więc wzór się nie ścierał | Kamionka lub gres barwione w masie, płytki cementowe w strefach dużego ruchu: przedpokój, kuchnia |
| Oktagony z kostką | Kompozycje z kwadratów, rombów i ośmiokątów z małą kostką (tozzetto) w narożnikach | Białe lub kremowe ośmiokąty z czarną albo bordową kostką |
| Paleta XIX wieku | Terakotowa czerwień, ochra, grafit, oliwkowa zieleń, kremowa biel | Ziemista kolorystyka przełamana czernią i czerwienią zamiast uniwersalnej szarości |
3. Szlachetne lastriko
Zabytkowe lastriko (terrazzo) ma niewiele wspólnego z szarymi wylewkami z lat 70. Najstarsze datowane krakowskie lastriko (1890) leży w kamienicy przy ul. Topolowej 16, a w posadzkę foyer Teatru im. Juliusza Słowackiego wkomponowano nawet macicę perłową. Pola tradycyjnie oddzielano metalowymi listwami, a ozdobą było kolorowe kruszywo marmurowe.
Dziś: wielkoformatowe lastriko z wyraźnym kruszywem, np. zielonego lub różowego marmuru, połączone z mosiężnymi profilami. Sprawdzi się na posadzce strefy dziennej i na blacie kuchennym.
W następnym odcinku
Wzór to jedno, a wykonanie to drugie. W części 3 pokażemy, jak ocalić oryginalną posadzkę, jak ją uzupełnić i gdzie szukać płytek według historycznych matryc. Czytaj cz. 3: Ocalić, uzupełnić, odtworzyć →
