Płytki historyczne ceramiczne to więcej niż posadzka. Dr Agnieszka Partridge i Herbeć pokazują, jak czytać stare wzory i jak je dziś odtworzyć.
Wchodzisz do starej kamienicy. Zanim zobaczysz sztukaterie czy balustradę, pod stopami masz czarno-białą szachownicę, bordiurę z ornamentem i rozetę w centrum sieni. Większość z nas po prostu przez nią przechodzi. Profesjonalista się zatrzymuje, bo wie, że płytka historyczna to nie element do ułożenia, tylko zapis epoki: kto ją wyprodukował, kto położył, dla kogo i za ile.
Właśnie dlatego nazywamy ją szachownicą czasoprzestrzeni. Każde pole to inny czas i inne miejsce. Wracamy do tego tematu z przewodniczką, której nie trzeba przedstawiać miłośnikom krakowskich sieni.
Przewodniczka: dr Agnieszka Partridge
Dr Agnieszka Partridge, historyk sztuki i dziennikarka, od lat dokumentuje zabytkowe posadzki ceramiczne krakowskich kamienic i kościołów. Efektem tej pracy jest książka „Potęga ornamentu” oraz projekt „Niechciane piękno”. Na naszym blogu ukazały się jej dwa teksty, do których warto wrócić:
Polecamy też audycję „Piękno starych posadzek” w Radiu Kraków z cyklu Pod lupą. Marzena Florkowska wybrała się z dr Partridge na spacer po kamienicach i kościołach, m.in. do kościoła Reformatów, gdzie ceramiczna posadzka przypomina perski dywan. Pięć krótkich odcinków to najlepszy wstęp do tematu, także dla osób, które nigdy wcześniej nie patrzyły pod nogi.
O cyklu: trzy spojrzenia pod nogi
Tym wpisem rozpoczynamy cykl „Szachownica czasoprzestrzeni”.
Cykl ma trzy części:
- Jak czytać płytkę historyczną – czas, miejsce i podpis zapisane w posadzce (ten wpis).
- Potęga ornamentu – motywy z krakowskich posadzek, które warto przenieść do współczesnego wnętrza.
- Ocalić, uzupełnić, odtworzyć – płytka historyczna w praktyce inwestora i architekta.
Jak czytać historyczną ceramikę – czas, miejsce i podpis zapisane w posadzce
Pole pierwsze: czas. Skąd przyszła płytka?
Ojczyzną wiktoriańskiej płytki ceramicznej jest XIX-wieczna Anglia. Moda na neogotyk sprawiła, że około 1848 roku Herbert Minton ze Stoke-on-Trent zaczął prasować płytki podłogowe na wzór średniowiecznych. Wkrótce dołączyli kolejni producenci, w Niemczech m.in. Villeroy & Boch.
Płytki miały wyglądać jak wschodni kobierzec, a przy tym być wytrzymałe i higieniczne. Dlatego trafiały do sieni, kościołów, szkół i szpitali.
Pole drugie: przestrzeń. Mapa Europy pod stopami
Krakowskie posadzki z przełomu wieków sprowadzano z Wiednia, Rakovníka, Mettlach, Boizenburga czy Lwowa. Miejscowa produkcja ruszyła dopiero po 1917 roku w Skawinie. Jedna sień opowiada więc o handlu i gustach całej Europy Środkowej.
Dla laika to ciekawostka. Dla architekta i konserwatora to klucz do datowania posadzki i doboru zamienników.
Pole trzecie: podpis. Winieta, czyli XIX-wieczne logo
Posadzkarze podpisywali swoje realizacje. Firmy takie jak L.G. Kaden, Jan Godzicki czy A.D. Hochstim zostawiały w posadzce lub na ścianie winietę-reklamę w kolorystyce całego zamówienia. W Krakowie zachowało się co najmniej kilkadziesiąt takich realizacji.
Pochodzenie płytki czasem zdradza dopiero jej rewers z wytłoczoną nazwą fabryki. Dokumentacji zwykle brak, więc każda posadzka to małe śledztwo.
W następnym odcinku
Skoro wiemy już, jak odczytywać dawne wzory, w drugiej części sprawdzimy, co z nich przenieść do współczesnych wnętrz: dywany z bordiurą, motywy z Mettlach, oktagony oraz lastriko z macicą perłową.
👉 [Czytaj cz. 2: Potęga ornamentu]
Herbeć – ceramika z rodowodem
Grupa Herbeć od ponad dwudziestu lat sprowadza do Polski historyczne płytki ceramiczne, kamionkowe i cementowe od europejskich manufaktur, które wciąż pracują na dawnych wzorach. W ofercie są m.in. Winckelmans, produkujący kamionkę barwioną w masie od 1894 roku, oraz Zahna Fliesen. Płytki z naszej oferty trafiły m.in. do patio rewitalizowanego Hotelu Saskiego w Warszawie. Doradzamy inwestorom prywatnym, architektom i konserwatorom: od renowacji posadzki w kamienicy po stylowe płytki do łazienki, kuchni i holu w nowym domu. Zobacz pełną kolekcję w dziale płytki historyczne Herbeć albo odwiedź nasz showroom w Warszawie.
👉 Zobacz pełną kolekcję w dziale [Płytki historyczne Herbeć] albo odwiedź nasz showroom w Warszawie i Krakowie.
Częste pytania FAQ
Jak wskazuje Agnieszka Partridge w swoich publikacjach o posadzkach kamienicznych, ceramika sieni i klatek schodowych pełniła rolę trwałego „kamiennego dywanu”. Płytki do holu powinny nie tylko nawiązywać do oryginalnego stylu architektonicznego budynku (secesja, eklektyzm, modernizm), ale również charakteryzować się niską nasiąkliwością, wysokim stopniem antypoślizgowości i odpornością na brud wnoszony z ulicy.
XIX-wieczni producenci tworzyli płytki prasowane pod ogromnym ciśnieniem i wypalane w wysokich temperaturach, dzięki czemu przetrwały one w holach kamienic ponad 100 lat intensywnego użytkowania. Współczesny nieszkliwiony gres wysoko wypalany charakteryzuje się najwyższą klasą ścieralności (często niepodatną na tradycyjne testy ścierania PEI) oraz wyjątkową odpornością na uszkodzenia mechaniczne i pęknięcia pod naciskiem.
Kamienice eklektyczne i secesyjne (przełom XIX/XX w.): Posadzki drobnowymiarowe ułożone w kompozycje dywanowe z bordiurami i dekorami roślinno-geometrycznymi.
Kamienice modernistyczne (lata 20. i 30. XX w.): Słynne „gorseciki warszawskie”, drobna mozaika gorsecikowa lub gładkie posadzki z lastryka.
W pracach konserwatorskich kluczowe jest odejście od stosowania wielkoformatowego gresu ze współczesnym drukiem cyfrowym na rzecz płytek o historycznych wymiarach, grubości oraz matowym, naturalnym wykończeniu.
Firma Herbeć oferuje kompleksowe doradztwo materiałowe oraz dostawę wyselekcjonowanych płyt historycznych, gorsecików i posadzek lastrykowych na terenie całego kraju:
Warszawa i Mazowsze: kompleksowa obsługa rewitalizacji zabytkowych kamienic warszawskich (secesja, modernizm, gorseciki warszawskie).
Kraków i Południe Polski: dostawy materiałów posadzkowych do historycznych kamienic i obiektów zabytkowych na terenie Małopolski, Śląska i całego południa kraju.
Cała Polska: realizacja wysyłek i doradztwo techniczne dla inwestorów, architektów oraz konserwatorów zabytków w dowolnym regionie Polski.
Jak wskazuje Agnieszka Partridge w swoich publikacjach o posadzkach kamienicznych, ceramika sieni i klatek schodowych pełniła rolę trwałego „kamiennego dywanu”. Płytki do holu powinny nie tylko nawiązywać do oryginalnego stylu architektonicznego budynku (secesja, eklektyzm, modernizm), ale również charakteryzować się niską nasiąkliwością, wysokim stopniem antypoślizgowości i odpornością na brud wnoszony z ulicy.
WARSZAWA
ul. Rzymowskiego 30 (Mokotów)
Kontakt: +48 602 33 22 33
Katarzyna +48 888 555 070
KRAKÓW
ul. Włodzimierza Tetmajera 83, 31-352
Kontakt: +48 602 33 22 33
Piotr Jr. +48 600 125 846
REŃSKA WIEŚ
ul. Pawłowicka 24 (Opolskie)
Kontakt: +48 602 33 22 33
Natalia +48 602 68 14 36